Προστασία περιβάλλοντος και ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων (με αφορμή την Preussenelektra AG V Schleswag AG, C-379/98)

2021-05-06

Του Παναγιώτη Γαλάνη

Μία εκ των θεμελιωδών ευρωπαϊκών ελευθεριών (ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, υπηρεσιών, εργαζομένων, κεφαλαίων, πληρωμών), σύμφωνα με τη ΣΛΕΕ είναι η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων

 Η τελευταία δεν αφορά μόνο τα αντικείμενα «εμπορικών συναλλαγών», αλλά σύμπαντα τα κινητά, ενσώματα ή μη (όπως εδώ το ηλεκτρικό ρεύμα), κατά τη σχολιαζόμενη απόφαση, εφόσον, όμως, είναι αυτά δεκτικά μετακινήσεως. Στη σχολιαζόμενη απόφαση, που εκδόθηκε για την υπόθεση Preussenelektra AG V Schleswag AG (C-379/98), μία επίμαχη γερμανική ρύθμιση είχε επιβάλει στις επιχειρήσεις που παρείχαν ηλεκτρικό ρεύμα μία υποχρέωση αγοράς του παραγόμενου από ΑΠΕ ρεύματος σε τιμές, όμως, που υπερέβαιναν σημαντικά την οικονομική του αξία. Έγινε δεκτό πως το κανονιστικό αυτό μέτρο συνιστούσε μεν άμεσο περιορισμό επί των εισαγωγών και επομένως συνιστούσε παραβίαση του άρθρου 34 ΣΛΕΕ. Το τελευταίο άρθρο ρητώς απαγορεύει τους ποσοτικούς περιορισμούς επί των εισαγωγών, καθώς και όλα τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος, μεταξύ των κρατών μελών. Ωστόσο, το δικαστήριο, πηγαίνοντας ένα βήμα περαιτέρω, εξέτασε τη νομιμότητα της ρύθμισης, κρίνοντάς την τελικώς νόμιμη, διότι αποσκοπούσε σε ένα σκοπό γενικού συμφέροντος, που δεν ήταν άλλος από την περιβαλλοντική προστασία (για την οποία, βλ. 11, 191 ΣΛΕΕ). 

Εξάλλου, εν προκειμένω, ετύγχανε εφαρμογής το άρθρ. 36 ΣΛΕΕ, κατά το οποίο: «Οι διατάξεις των άρθρων 34 και 35 δεν αντιτίθενται στις απαγορεύσεις/περιορισμούς εισαγωγών...που δικαιολογούνται από λόγους προστασίας της υγείας, των φυτών κλπ. Η εφαρμογή του άρθρου αυτού είναι συγκεκριμένη και το άρθρο έχει τύχει συγκεκριμένης μεταχείρισης για να δικαιολογηθεί η συμβατότητα εθνικών ρυθμίσεων που άλλως θα αντέβαιναν στο ενωσιακό δίκαιο, ως εισάγουσες άμεσες διακρίσεις/περιορισμούς σε κάποια προϊόντα έναντι άλλων των κρατών μελών. Η εφαρμογή της όμως γενικεύθηκε και ίσως τούτε έλαβε χώρα ασυστόλως, αφού πλέον στο ρυθμιστικό της πεδίο αδιακρίτως πληθώρα αντιενωσιακών πρακτικών.

Επίσης, τονίζεται στον σχολιασμό της απόφασης αυτής πως θεμελιώνεται ένας επιτακτικός λόγος - ανάγκη στον ενεργειακό τομέα, που αναγκαίως τον συμφύρει με την περιβαλλοντική προστασία, η οποία αποτελεί αδήριτη ανάγκη και προτάσσεται από το σύνολο της ενωσιακής νομοθεσίας. Βεβαίως, η ερμηνεία του επιτακτικού λόγου φρονώ ότι πρέπει να γίνεται συσταλτικά, ώστε να μην «καθαγιάζει» in abstracto εθνικές ρυθμίσεις που περιέχουν περιορισμούς ή μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος, κατά παραβίαση των ενωσιακών ελευθεριών. Πρέπει να εξειδικεύεται αυτό, να κρίνεται in concreto, με βάση τα δεδομένα καθεκάστης υπόθεσης που άγεται προς δικαστική κρίση. Εν προκειμένω, αφορούσε μόνο τις ΑΠΕ, η γενίκευση των οποίων αποτελεί νομική και πολιτική επιταγή με την ωρίμανση του ενωσιακού δικαίου της ενέργειας. Η περιστολή και μετριασμός της κλιματικής αλλαγής είναι επιτακτικός λόγος, εφόσον σε μία περιοχή ειδικώς έχει υπάρξει επιθετική αύξηση λ.χ των αερίων του θερμοκηπίου. 

Πάντα δε κρίνεται το νόμιμο του μέτρου ανάλογα με τη φάση ωρίμανσης και εξέλιξης του ενωσιακού δικαίου ενέργειας. Αυτά είναι και τα κριτήρια κρίσης του ΔΕΕ για τη νομιμότητα του εκάστοτε νομοθετούμενου μέτρου.

Η απόφαση κρίνεται ορθή, με βάση το σύνολο της ως άνω συλλογιστικής, ενώ είναι βέβαιο ότι κάθε φορά πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένες εγγυήσεις στην εκάστοτε παρεμφερή συλλογιστική για να μην καταστεί η απόφαση αυτή «θρυαλλίδα» στην υιοθέτηση μέτρων που επιφέρουν τρώση του ελεύθερου εμπορίου και καθυστερούν την ενοποίηση των αγορών.

 Η στάθμιση είναι η λέξη-κλειδί.