Ύψος κτηρίων και αρχαιολογικός χώρος Αθηνών (σχόλιο με αφορμή το Πρακτικό Επεξεργασίας του ΣτΕ)

2021-07-10

Του Παναγιώτη Γαλάνη

Προσφάτως το Συμβούλιο της Επικρατείας κλήθηκε να επεξεργαστεί Σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος που αφορούσε - μεταξύ άλλων - και τον καθορισμό υψών και λοιπών όρων δόμησης στην περιοχή Μακρυγιάννη - Βεΐκου - Κουκάκι - Φιλοπάππου, του Δήμου Αθηναίων, εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου της πόλης των Αθηνών.

Μνημεία γενικώς

Τα μνημεία, ως μαρτυρίες του ανθρώπινου βίου, συγκροτούν αναγκαίο παράγοντα για τη διαμόρφωση και διατήρηση της ιστορικής μνήμης και συλλογικής ταυτότητας και για τη διασφάλιση -χάριν των επερχομένων γενεών- της ιστορικής συνέχειας και παράδοσης. Συμβάλλουν επίσης στην ποιότητα ζωής και συνιστούν ουσιώδες στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς, η προστασία της οποίας αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας.

Ήδη όπως έχω αναπτύξει σε προγενέστερη δημοσίευσή μου, προστατευόμενο στοιχείο του περιβάλλοντος χώρου των μνημείων συνιστά και η ανεμπόδιστη θέαση αυτών, αλλά και ο χαρακτήρας και η φυσιογνωμία της ευρύτερης περιοχής, η οποία τελεί σε άμεση οπτική επαφή με τα μνημεία και είναι αναγκαία για την ανάδειξή τους. 

Νομολογία για το Μουσείο Ακρόπολης

Η νομολογία για το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης (που εμπεριείχε σύγκρουση αγαθών «συστεγαζόμενων» στο άρθρο 24 Σ, παρ. 1 και 6) έκρινε πως το ίδιο το κτήριο του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως δεν αποτελεί πολιτιστικό αγαθό, για την προστασία και ανάδειξη του οποίου θα είχε εφαρμογή η διάταξη του άρθρου 6 παρ. 11 του Ν. 3028/2002, ούτε μπορεί να θεωρηθεί ως στοιχείο του ενιαίου αρχαιολογικού χώρου του Ιερού Βράχου της Ακρόπολης και της νότιας κλιτύος του, λόγω των εκθεμάτων του που προέρχονται από τον χώρο αυτό. Το γεγονός ότι στο Μουσείο στεγάζονται γλυπτά που έχουν αποσπασθεί από τον Παρθενώνα δεν συνιστά λόγο εφαρμογής της ως άνω διάταξης για την προστασία και ανάδειξη των εκθεμάτων αυτών, εφόσον διασφαλίζεται η οπτική επαφή μεταξύ αυτών και του ακινήτου μνημείου, από το οποίο έχουν αποσπασθεί. Αόριστες αναφορές σε πιθανολόγηση αποκάλυψης αρχαιοτήτων δεν θεμελιώνει λόγο άρσης της προστασίας του επίμαχου κτηρίου[i]. Προτιμήθηκε τελικά η ανέγερση του Μουσείου έναντι του διατηρητέου. Με την απόφαση 604/2002 η ΟλΣτΕ ακύρωσε ΚΥΑ περί παραχώρησης δύο δημοσίων κτημάτων, στην περιοχή του Πάρκου Ριζάρη, για την ανέγερση Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης ως αντίθετη στο ΡΣΑ και το ΓΠΣ και κατά το λοιπό πολεοδομικό καθεστώς, που προέβλεπε χώρο πρασίνου βλ. (άρθρο 5 του ΑΝ 1331/ 1949)[ii]. Και τούτο, διότι κρίθηκε - κατά συνέχεια της νομολογίας για τους κοινόχρηστους χώρους πρασίνου και το Μέγαρο Μουσικής - ότι ο θαλπόμενος σκοπός προστασίας της τέχνης από το άρθρο 16 Συντάγματος δεν κατισχύει της προστασίας του πολιτιστικού περιβάλλοντος, προβαίνοντας κατά το μάλλον ή το ήττον σε μία αφηρημένη ιεράρχηση[iii].

Εν προκειμένω

Στο εν λόγω, λοιπόν, Πρακτικό Επεξεργασίας, το ΣτΕ συντάσσεται με τη μη νομιμότητά του, αφού συλλήβδην η αύξηση των υψών θα περιστείλει την ακώλυτη θέα της Ακρόπολης. 

Τα νομικώς ενδιαφέροντα ζητήματα, κατ' εμέ που εγείρονται αφορούν:

  1. Την αφηρημένη μεθοδολογία ιεράρχησης που υιοθετεί το ΠΕ ανάμεσα σε συνταγματικά δικαιώματα
  2. Τη (σταδιακή;) επιστροφή σε μία φιλοπεριβαλλοντική νομολογία από το Ανώτατο Ακυρωτικό
  3. Τη σύμπλευση με τη σειρά αποφάσεων για άλλα παρεμφερή θέματα του αρχαιολογικού χώρου των Αθηνών


Παραπομπές:

[i] ΣτΕ 2338/2009.

[ii] Χ. Κάτσος, «Ακουσόμεθά σου πάλιν», Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης - Παρατηρήσεις στη ΣτΕ Ολ 604/2002, ΠερΔικ 4/2003, 717.

[iii] ΟλΣτΕ 604/2002. 


Κατά τα λοιπά, Π. Γαλάνης, Ξενοδοχεία γύρω από την Ακρόπολη: Ζητήματα προστασίας του πολιτιστικού περιβάλλοντος και δικαίου της δόμησης, Ethemis, 29/3/2021 https://www.ethemis.gr/uploads/bda9ff649181-GALANIS.pdf?_cchid=a902177e9734dc9e4c1225f057f9c5b4