Συνέντευξη στον δημοσιογράφο κ. Κούλαλη στο Documento με θέμα: "Περιβαλλοντικό ισοζύγιο και αναθεώρηση του Συντάγματος"

Απόσπασμα από τη συνέντευξη της 30.6.2026 μπορείτε να βρείτε εδώ:

"Το Documento απευθύνθηκε στον Παναγιώτη Γαλάνη, δικηγόρο Περιβαλλοντικού – Πολεοδομικού Δικαίου, διδάκτορα και μεταδιδάκτορα Νομικής ΕΚΠΑ, ρωτώντας τον τι σημαίνει στην πράξη «περιβαλλοντικό ισοζύγιο».

Ο Π. Γαλάνης ξεκαθαρίζει: «Το περιβαλλοντικό ισοζύγιο συνεπάγεται ότι, όταν μια ανθρώπινη επέμβαση επιβαρύνει το περιβάλλον, το κράτος οφείλει να προβλέπει μέτρα που αντισταθμίζουν πραγματικά τη βλάβη: λ.χ. περισσότερο πράσινο, αναπλάσεις, κοινόχρηστους χώρους, αποκατάσταση ρεμάτων, κατεδαφίσεις αυθαιρέτων».

Επισημαίνει όμως εμφατικά ότι δεν πρόκειται για «απλή λογιστική εξίσωση». Εξηγεί πως «δεν μπορεί μια παρανομία να θεωρείται ανεκτή επειδή καταβάλλεται ένα χρηματικό ποσό». Για να προσθέσει: «Το περιβάλλον δεν αγοράζεται ούτε συμψηφίζεται αφηρημένα. Η αξία του περιβαλλοντικού ισοζυγίου βρίσκεται στο ότι μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αποκατάστασης πραγματικών περιβαλλοντικών βλαβών, ιδίως σε περιοχές που έχουν ήδη υποβαθμιστεί από άναρχη δόμηση».

Μάλιστα, προειδοποιεί ότι υπάρχει κίνδυνος «να μετατραπεί σε μηχανισμό ανοχής της αυθαιρεσίας: να πληρώνει κάποιος πρόστιμο, να διατηρεί το αυθαίρετο και το κράτος να εμφανίζει αυτήν τη διαδικασία ως περιβαλλοντική πολιτική». Για τον λόγο αυτό, τονίζει, η «ενδεχόμενη συνταγματική κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου πρέπει να αντιμετωπιστεί με ιδιαίτερη προσοχή». Διευκρινίζει πως θα μπορούσε να επιφέρει θετικές συνέπειες «μόνον αν λειτουργούσε ως πρόσθετη εγγύηση προστασίας του άρθρου 24 του Συντάγματος και όχι ως άλλοθι για νέες εξαιρέσεις. Χρειάζονται λοιπόν σαφείς προϋποθέσεις: πραγματική αποκατάσταση, σύνδεση της βλάβης με το συγκεκριμένο αντισταθμιστικό μέτρο, διαφάνεια στη χρήση των πόρων, χωρική συνάφεια και ευχερής δικαστικός έλεγχος. Η πρόληψη της περιβαλλοντικής βλάβης πρέπει να παραμείνει ο κανόνας». Τέλος, καθιστά σαφές ότι «το ισοζύγιο δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον πολεοδομικό σχεδιασμό, την προστασία των δασών, των υδατικών πόρων των κοινόχρηστων χώρων και την υποχρέωση κατεδάφισης σοβαρών αυθαιρέτων».

Το σκεπτικό του ΣτΕ

Το Documento ζήτησε το σκεπτικό πίσω από τις απορριπτικές αποφάσεις των προηγούμενων ετών από το ΣτΕ. Οπως λέει ο Π. Γαλάνης: «Το ΣτΕ, με την Ολομ. ΣτΕ 3341/2013 απόφασή του, έκρινε αντισυνταγματικές τις ρυθμίσεις του άρθρου 24 του ν. 4014/2011 για την τακτοποίηση αυθαιρέτων, διότι οδηγούσαν ουσιαστικά σε μακρόχρονη διατήρηση αυθαίρετων κατασκευών και χρήσεων που είχαν ανεγερθεί κατά παράβαση της πολεοδομικής νομοθεσίας. Η αναστολή κυρώσεων και κατεδάφισης δεν θεωρήθηκε απλή προσωρινή ανοχή, αλλά ουσιαστική αποδοχή της αυθαίρετης δόμησης. Το ΣτΕ έκρινε ότι η επίκληση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου δεν αρκούσε όταν τα εισπραττόμενα ποσά δεν συνδέονταν συγκεκριμένα, άμεσα και ελέγξιμα με την αποκατάσταση της περιβαλλοντικής βλάβης».

Και προσθέτει: «Ακολούθησαν και άλλες αυστηρές κρίσεις, όπως η Ολομ. ΣτΕ 1118/2014 για τον ν. 4014/2011 και η Ολομ. ΣτΕ 1858/2015 για τον ν. 4178/2013. Η νομολογία δέχεται ότι η αυθαίρετη δόμηση πλήττει συλλήβδην τον ορθολογικό σχεδιασμό, την ισότητα των πολιτών και την περιβαλλοντική προστασία».

Μετά τα παραπάνω, ο Π. Γαλάνης διαπιστώνει ότι το περιβαλλοντικό ισοζύγιο μπορεί να είναι χρήσιμο μόνο ως εργαλείο αποκατάστασης, όχι ως τρόπος νομιμοποίησης της περιβαλλοντικής βλάβης. «Η συνταγματική αναθεώρηση, επομένως, δεν πρέπει να μεταβάλει την προστασία του περιβάλλοντος σε μηχανισμό τακτοποίησης τετελεσμένων, αλλά να κατοχυρώσει ότι κάθε αντιστάθμιση θα υπηρετεί πραγματικά την αποκατάσταση, τη διαφάνεια και τον ορθολογικό χωρικό σχεδιασμό».

Παρατίθεται και στο σχετικό link: https://www.documentonews.gr/article/sto-zygi-i-prostasia-tou-perivallontos/.